Bladwijzer: [e-Books verkopen] - [e-Books en auteursrecht]

Als je een boek schrijft, is het JOUW boek, JOUW prestatie. Om het boek te kunnen maken heb JIJ de tijd geÔnvesteerd om JOUW kennis en ervaring op te schrijven. JIJ bent de auteur ... dus JIJ hebt het auteursrecht. En niemand mag je boek (geheel of gedeeltelijk) zomaar kopiŽren of namaken.


Wat is auteursrecht?
Het auteursrecht beschermt "makers van werken van letterkunde, kunst of wetenschap". Automatisch, zonder dat het werkstuk (of, in ons geval, je boek) specifiek hoeft te worden geregistreerd. Er worden echter wel twee eisen aan het werkstuk gesteld:
  1. het werkstuk moet origineel zijn - want als het niet origineel is, heeft iemand anders het auteursrecht al, en
  2. het werkstuk moet te zien, te lezen of te horen zijn - wat met een boek altijd klopt.
Dat betekent dus dat "werkstukken" als theorieŽn, methoden en ideeŽn NIET onder het auteursrecht vallen. Als je een idee beschrijft, is alleen je tekst met betrekking tot dat idee beschermd maar het idee zelf niet.
Het auteursrecht beschermt niet alleen voor de hand liggende zaken als romans, brieven en opstellen, maar ook telefoongidsen, slagzinnen, notulen, muzikale composities, toneelwerken, computersoftware, bouwtekeningen, films, lettertypen en foto's.

(terug naar boven)


Van wie is het?
Zoals al werd aangegeven, is het auteursrecht automatisch van toepassing zodra je je boek af hebt. Je hoeft het niet te registreren of te vermelden: je hebt automatisch het auteursrecht voor jouw boek. Al zal niemand dat weten, als je nergens aangeeft dat het van jou is.
Dat kun je doen door het ©-teken op je boek te vermelden, met daarachter je naam en het jaar waarin je je boek schreef. Dat teken heeft verder trouwens geen rechtsgeldigheid: het is gewoon jouw bewering dat jij dit boek geschreven hebt.

Hoe bewijs je dat je het auteursrecht hebt?
Iemand anders kan immers ůůk beweren de schrijver van jouw boek te zijn. Het is dan de kunst om te bewijzen dat jij echt de eerste was die dat boek geschreven heeft.
Daarom is het niet onverstandig om te laten vastleggen wanneer je je boek schreef. Dat kan op allerlei manieren, maar het is het goedkoopste om je boek te laten registreren en van een dagstempel te laten voorzien bij de Dienst Registratie en Successie van de Belastingdienst. Dat kost maar Ä3 per registratie en is even rechtsgeldig als iedere andere methode (die meestal veel duurder is).

Mogelijke complicaties
  1. Als je voor je werkgever boeken schrijft (als onderdeel van je werk), heeft je werkgever het auteursrecht - niet jij!
  2. Maar als je een eenmalige opdracht accepteert om een bepaald boek te schrijven, zonder dat er sprake is van een werkgever/werknemer relatie (bijvoorbeeld als freelancer), dan heb jij het auteursrecht - niet de opdrachtgever!
  3. Als je je boek echter onder leiding en toezicht van een ander (zoals je opdrachtgever) schrijft, heeft die ander het auteursrecht - niet jij!
  4. Een boek kan door meerderen geschreven worden: als niet te zien is wie nu precies wat gedaan heeft, hebben de auteurs gezamenlijk het auteursrecht.
(terug naar boven)


Wie mag het boek uitgeven?
In auteursrechtelijke zin gaat het hier om de begrippen "openbaar maken" en "verveelvoudigen": dat mag alleen degene die het auteursrecht bezit.

Een boek "openbaar maken" is gewoon letterlijk het boek ter beschikking stellen aan het publiek. Bij boeken hebben we het hier over het laten drukken en verkopen.
Een boek "verveelvoudigen" is het maken van reproducties van het boek: het overschrijven, fotokopiŽren, of afdrukken van het boek, het in databases bewaren van een gescand exemplaar van het boek, etc. Ook het bewerken van een boek (vertalen, verfilmen) valt overigens onder verveelvoudiging.

Overdragen van rechten
Je kunt het auteursrecht geheel of gedeeltelijk aan een ander overdragen of in gebruik geven. Dat kan alleen door middel van een schriftelijke overeen-komst waar alles duidelijk in omschreven staat.
Je kunt bijvoorbeeld alleen het auteursrecht op de verfilming overdragen, of het recht op de publicatie van je boek in een andere taal. In dat geval hou je de overige rechten in je bezit. Maar let op: wat je overdraagt, ben je kwijt! Je hebt daarna niets meer over dat stukje auteursrecht te zeggen!
Als je dat een vervelend idee vindt, moet je je rechten niet overdragen maar in licentie geven: je geeft dan toestemming voor een bepaald doel. Op die manier zal voor andere doeleinden altijd je toestemming nodig blijven. Ook licenties kunnen beter schriftelijk overeengekomen worden (al is dat niet verplicht, zoals bij een overdracht van auteursrecht).

Uitputting van het auteursrecht
Wanneer je eenmaal toestemming hebt gegeven om exemplaren van je werk op de markt te brengen, mogen die exemplaren verder worden verhandeld zonder je toestemming. Het auteursrecht met betrekking tot die exemplaren is dan wereldwijd "uitgeput".
Een nieuwe bewerking of een vertaling van het werk valt hier echter niet onder. Bovendien geldt de uitputting uitsluitend ten aanzien van de openbaarmaking. Het verveelvoudigingsrecht, dus het recht om bijvoorbeeld extra exemplaren van een boek te drukken, raakt nooit uitgeput.

(terug naar boven)


Conflicten over auteursrecht
Ook bij het auteursrecht kunnen diverse conflicten ontstaan. De drie meest voorkomende conflicten betreffen plagiaat, portretten en verminking.

Plagiaat
Het gaat hierbij om "inbreuk op het auteursrecht": iemand anders heeft (gedeelten uit) jouw boek gekopieerd. Tenminste, als jouw boek er eerder was, want anders ben jij natuurlijk degene die inbreuk maakt! Iedereen mag zich overigens door boeken van anderen laten inspireren, zolang het auteursrecht maar niet geschonden wordt.
In dergelijke gevallen ligt de bewijslast bij degene die gekopieerd lijkt te hebben: die moet bewijzen dat er niets aan het originele boek ontleend is (wat in de praktijk moeilijk te bewijzen is). Als zoiets je ooit overkomt, ben je blij als je hebt laten vastleggen wanneer je je boek schreef!

Portretten
Het auteursrecht bevat een speciale beperking: het portretrecht. Het geeft geportretteerde personen het recht zich te verzetten tegen publicatie van hun portret, als daarbij een redelijk belang van toepassing is. Bijvoorbeeld het belang niet publiekelijk belachelijk gemaakt te worden, of vanuit privacy-overwegingen of commerciŽle belangen (zo is het niet toegestaan om het portret van een bekende persoonlijkheid voor reclame te gebruiken als hiervoor geen toestemming is gegeven).
N.B. Het portretrecht is niet van toepassing bij een beschrijving van iemands uiterlijk.

Verminking
Naast de exploitatierechten heeft de schrijver van een boek ook de persoon-lijkheidsrechten. Dit zijn rechten die direct aan de persoon van de schrijver verbonden zijn. Door deze rechten kan de schrijver zich verzetten tegen wijziging of verminking van het boek. Deze rechten zijn NIET overdraagbaar.

(terug naar boven)


De geldigheidsduur van het auteursrecht
Het auteursrecht eindigt 70 jaar na overlijden. Het auteursrecht op een boek dat geschreven is in 2002 door iemand die overlijdt in 2020, vervalt dus pas eind 2090.
Maar als het om een anoniem geschreven werk gaat, een onder pseudoniem verschenen werk of om een werk waarvan de auteursrechten toebehoren aan een rechtspersoon (die wellicht nooit zal "sterven"), dan is de termijn van bescherming 70 jaar vanaf de eerste openbaarmaking van het betreffende werk.

Door deze bepalingen over de duur van het auteursrecht komt het vaak voor dat het recht wordt geŽrfd. Overlijdt de auteursrechthebbende, dan erven de wettelijke of testamentaire erfgenamen automatisch het auteursrecht.

(terug naar boven)


Beperkingen van het auteursrecht
In een aantal gevallen mag een werk zonder voorafgaande toestemming openbaar gemaakt of vermenigvuldigd worden:
  • voor eigen gebruik mag een kopie van bijvoorbeeld een boek worden gemaakt, zolang op een rechtmatige manier aan dat boek is gekomen;
  • er mag uit een boek worden geciteerd wanneer dat bijvoorbeeld in een krant wordt besproken;
  • door de overheid gesubsidieerde of niet-commerciŽle onderwijs-instellingen mogen voor hun leerlingen of studenten kopieŽn (laten) maken van auteursrechtelijk beschermde werken, zoals boeken of tijdschriften. Voorwaarde is dat die kopieŽn bedoeld zijn als nood-zakelijke aanvulling van de per vak voorgeschreven of aanbevolen leerboeken. De kopieŽn mogen de leerboeken dus niet vervangen. Voor het kopiŽren moet door de onderwijsinstellingen een bepaald bedrag per pagina worden betaald aan de Stichting Reprorecht;
  • ondernemingen, organisaties of instellingen kunnen kopieŽn laten maken voor hun personeel. Zij moeten hiervoor een vergoeding betalen aan de Stichting Reprorecht. Het kopiŽren mag alleen als het dag-, nieuws- of weekbladen betreft, in tijdschrift verschenen artikelen en berichten, of een klein stuk uit boeken, brochures en dergelijke.
(terug naar boven)


Deze tekst is ontleend aan de online publicatie van de Kamer van Koophandel inzake auteursrecht (vrij bewerkt door e-Books.nl).